1876 KANUN-I ESASİ

"Ülkemizdeki anayasacılık hareketlerinin, ilk olarak 19. Yüzyılın ilk yarısında ortaya çıktığı kabul edilmektedir. 1808 tarihli Sened-i İttifak, 1839 tarihli Tanzimat Fermanı ve 1856 tarihli Islahat Fermanı gibi belgeler, birer anayasa özelliği taşımamakla birlikte, ileride ortaya çıkacak gerçek anayasacılık hareketlerinin ilk aşamalarını oluşturmuştur.

23 Aralık 1876 tarihinde kabul edilen Kanun-ı Esasi, ilk anayasamız olarak tarihteki yerini almış ve siyasi hayatta ilk defa anayasa ile kurulan parlamentolu bir dönem başlamıştır.

İlk Osmanlı Anayasası, 24 Aralık 1876 tarihinde Padişah tarafından bir Hattı Hümayun ile ilan edilmiştir. Kanun-ı Esasi, bir anayasada olması gerektiği şekilde halkın oylarıyla seçilmiş bağımsız bir yasama organı tarafından oluşturulmamıştır. Bütün üyeleri padişahça atanan Meclis-i Mahsusa adındaki 28 üyeli bir kurul tarafından çeşitli ülkelerin anayasalarından yararlanılarak hazırlanmıştır. Bununla birlikte, Kanun-ı Esasi ile mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçiş sağlanmıştır.

Kanun-ı Esasi, hazırlanışı yönüyle olmasa da devletin temel organlarının kuruluş ve işleyişini ve günün şartlarına göre bireylerin hak ve hürriyetlerini düzenlemesi nedeniyle, günümüz anayasalarına benzer niteliktedir. Bu anayasa ile ilk kez, “milletin temsili ilkesi” demokrasinin temel ilkesi olarak devlet hayatına dahil edilmiştir.

24 Aralık 1876 tarihli, Kanunu Esasi’nin İlanı Hakkında İrade-i Seniye’de padişah tarafından kısaca, uygar devletlerin ilerlemelerinden bahisle ülke yasalarının kamunun oylarına dayanması gereği ifade edilmektedir.

119 maddeden oluşan Kanun-ı Esasi, yürürlükte kaldığı süreler içerisinde 7 kez değişiklik görmüştür."

İlk Metin 1. Değişiklik - 22.08.l909

Birinci değişiklik, 24 maddeden ibarettir. Kanun-u Esasi’de ilk değişiklik, 8 Ağustos 1909 tarihinde “7 Zilhicce 1293 Tarihli Kanunu Esasi’nin Bazı Mevaddı Muaddelesine Dair Kanun” ile yapılmıştır. Mahiyeti ve önemi sebebiyle kimilerinin “1909 Anayasası” olarak ifade ettiği, geniş çaplı değişiklik metni, 5 Şaban 1327 tarihli ve 321 sayılı Takvimi Vekayi ile 2. Tertip Düstur’un 1. Cildinde (s.638)’de yayımlanmıştır. Meclis-i Mebusan ve Ayanda kabul edilen değişiklikler, Padişah Mehmet Reşat’ın iarede-i seniyyesi ile yürürlüğe girmiştir.

2. Değişiklik - 27.05.1914

İkinci değişiklikte, Kanunu Esasi’in üç maddesi değiştirilmiş ve 73. Maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Meclisi Mebusan ve Ayanda kabul edilen “Kanunu Esasi’nin 5 Şaban 1327 Tarihli 7, 35, 43 üncü Mevaddı Muaddelesini Muaddil Kanun”, Padişah Mehmet Reşat’ın imzasıyla, 2 Recep 1332 tarihli ve 1737 sayılı Takvimi Vekayi ile 2. Tertip Düstur 6. Cildinde (s.748) yayımlanmıştır.

3. Değişiklik - 27.05.1914

Üçüncü değişiklik ile Kanunu Esasi’nin üç maddesi değişmiştir. Meclisi Mebusan ve Ayanda kabul edilen “7 Zilhicce 1293 Tarihli Kanunu Esasi’nin 102inci Maddesi ile 2 Recep 1332 Tarihli 7 nci ve 43 üncü Mevaddı Muaddelesini Muaddil Kanun” Padişah Mehmet Reşat’ın imzasıyla, 30 Rebiülevvel 1333 tarihli ve 2084 sayılı Takvimi Vekayi ile 2. Tertip Düstur 7. Cildinde (s.224) yayımlanmıştır.

4. Değişiklik - 11.02.1915

Dördüncü değişiklik ile Kanunu Esasi’nin bir maddesi değişmiştir. Meclisi Mebusan ve Ayanda kabul edilen “Kanunu Esasi’nin 5 Şaban Recep 1327 Tarihli 76 ncı Maddei Muaddelesini Muaddil Kanun”, Padişah Mehmet Reşat’ın imzasıyla, 2466 sayılı 29 Şubat 1331 tarihli Takvimi Vekayi ile 2. Tertip Düstur 8. Cildinde (s. 483) yayımlanmıştır.

5. Değişiklik - 09.03.1916

Beşinci değişiklik ile Kanunu Esasi’nin bir maddesi değiştirilmiş ve 35. Maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Meclisi Mebusan ve Ayanda kabul edilen “Kanunu Esasi’nin 26 Rebiülvevvel 1333 Tarihli 7 inci Maddei Muaddelesinin Tadili İle 2 Recep 1332 Tarihli 35 nci Maddei Muaddelesinin Tayyı Hakkında Kanun”, Padişah Mehmet Reşat’ın imzasıyla, 2467 sayılı 1 Mart 1331 tarihli Takvimi Vekayi ile 2. Tertip Düstur 8. Cildinde (s. 484)’te yayımlan