1961 ANAYASASI

27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi ile her türlü siyasi faaliyet yasaklanarak Meclis ve Hükümet feshedilmiştir. Otuzsekiz üyeli Milli Birlik Komitesi tarafında çıkarılan 28 Mayıs 1960 tarih ve 13 sayılı Tebliğ ile aynı zamanda yeni Anayasanın hazırlanması görevi Rektör Sıddık Sami ONAR’ın başkanlığında profesörlerden oluşan bir heyete verilmiştir. Daha sonra, geçici bir anayasa düzeni oluşturmak amacıyla 12 Haziran 1960 tarihli ve 1 sayılı Kanun yürürlüğe konulmuştur. 27 Mayıs ara rejimi döneminde 1924 Anayasası’nın yürürlükten kaldırılmayan hükümleri ile birlikte bu Kanun uygulanmıştır.

Milli Birlik Komitesi tarafından anayasa yapımı amacıyla oluşturulan komisyon tarafından önce bir rapor hazırlanmış, fakat gelen tepkiler üzerine kamuoyunu daha geniş bir çerçevede temsil etmek üzere bir Kurucu Meclis oluşturulması için 1 sayılı Kanuna ek olarak, 157 ve 158 sayılı kanunlar yürürlüğe konulmuştur. Bu süreçte Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi tarafından da bir Anayasa tasarısı hazırlanarak kamuoyuna sunulmuştur.

13 Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunla kurulan Kurucu Meclisin, Mili Birlik Komitesi ile bu kanuna göre oluşturulacak olan Temsilciler Meclisinden meydana gelmesi öngörülmüştür. Kurucu Meclis 6 Ocak 1961 tarihinde göreve başlamıştır. Yasama yetkisi bu Kanunla birlikte Kurucu Meclise geçmiştir. Temsilciler Meclisi tarafından 9 Ocak 1960 tarihinde Anayasa Komisyonu seçilerek göreve başlamıştır. Anayasa Komisyonu Bilim Kurulu tarafından hazırlanan taslağı çalışma belgesi, SBF tarafından hazırlanan tasarıyı da yardımcı metin olarak kabul etmiştir.

Kurucu Meclis tarafından 27 Mayıs 1961 tarihinde kabul edilen Anayasa metninin halkoyuna sunulması kararlaştırılmıştır. Daha sonra 9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyuna sunulan Anayasa, % 61,5 oranında kabul edilerek yürürlüğe girmiştir.

1961 Askeri Müdahalesi öncesinde yaşanan rejimle ilgili sorunların, Anayasa’da çözüme kavuşturulması düşüncesiyle, 1961 Anayasası kendisinden önceki 1924 Anayasası’na göre daha kapsamlı ve ayrıntılı olmuştur. Egemenlik yetkisinin yalnızca Mecliste olması ilkesinden vazgeçilerek, egemenliğin kullanılması yetkisi belli devlet organlarına dağıtılmıştır. Kanunların Anayasa’ya uygunluğunu denetleme görev ve yetkisi ilk kez oluşturulan Anayasa Mahkemesi’ne verilmiştir. Temel hak ve özgürlükler konusunda ise geniş bir düzenlemeye gidilmiştir. Sosyal devlet anlayışı ve kalkınmanın bir plan içinde yürütülmesi gibi ilkelerde Anayasada yer almıştır.

Yasama yetkisinin kullanılmasında ise tek meclis sisteminden Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu’ndan oluşan çift meclisi Türkiye Büyük Millet Meclisi yapısına geçilmiştir.

157 maddeden oluşan 1961 Anayasası, yürürlükte kaldığı süreler içerisinde 7 kez değişiklik görmüştür.

1961 Anayasasının Kurucu Mecliste görüşülme ve Halkoyuna sunulma süreci

Milli Birlik Komitesi tarafından bilim adamlarından oluşan Heyete Anayasayı hazırlama görevinin verilmesi(13 Sayılı Tebliğ)

28 Mayıs 1960

MBK tarafından, Anayasayı ve seçim kanunlarını tamamlamak ve yasama görevini yapmak üzere Kurucu Meclis Teşkili Hakkında 157 sayılı Kanunun kabulü

13 Aralık 1960

Kurucu Meclisin göreve başlaması

6 Ocak 1961

Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonunun (20 üyeli) oluşturulması

9 Ocak 1961

Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonunca(Enver Ziya KARAL Başkanlığında) 5/7 Esas Numaralı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Tasarısının Temsilciler Meclisi Başkanlığına sunulması normal'>(Sıra Sayısı: 35) (156 madde ve 11 geçici madde halinde)

9 Mart 1961

Kurucu Meclis Anayasa Karma Komisyonu (Lütfi AKADLI Başkanlığında 15 üyeli) tarafından ihtilaflı maddelerin (Başlangıç dahil 17 ayrı maddesi görüşülerek) 5/7 Esas numaralı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Tasarısını Temsilciler Meclisi Başkanlığına sunulması

25 Mayıs 1961

Kurucu Mecliste Anayasa Tasarısının Kabulü

(Başlangıç, 157 madde ve 11 geçici madde halinde)

(Bu kanunun müzakerelerini gösteren tutanakların Temsilciler Meclisi Tutanak dergisi cilt ve sayfa numaraları : Cilt Sayfa

Birinci müzakere

1 589

2 362:391,397 ¡419,419:444,448:467,467:482,

483 -.495,499:519,519:527,665:683,683:697,

698:713

3 3:21,21:36,37:49,55:73,73,89,90:103,111:

126,127:144,144:160,168 ¡186,187 =202,203:

214,219 ¡238,238 ¡253,253 ¡266,272 ¡290,291:

315,316 ¡326,329 ¡349,349 ¡370,370 ¡384,384:

414,416 ¡418,420 ¡443,444 ¡461,461 ¡476,476:

494,497 ¡499,504 ¡522,522 ¡541,541 ¡553,554:

574

4 2 ¡22,22 ¡34,34 ¡54,54 ¡64,68 ¡92,94 ¡118,118:

138,138 ¡152,153 ¡177,181 ¡203,204 ¡222,223:

239,239 ¡257,261 ¡282,282 ¡305,306 ¡308,320:

322,329 ¡352,352 ¡368,368 ¡370,371 ¡385,389:

411,412 ¡427,428 ¡443,447 ¡449,450 ¡453,457:

465,465 ¡472

İkinci müzakere

4 477 ¡491,492 ¡505,506 ¡532,533 ¡535,539 ¡565,

566 ¡586,587 ¡602,607 ¡637,638 ¡649,650 ¡673,

677 ¡679

M. B. Komitesinden gelen

değiştirgenin müzakeresi /p>

5 437 ¡459,459.460,461 ¡473,474 ¡487,487 ¡500,

502:504,505:507,508:510

Kurucu Meclis Tutanak dergisi

2 88:103,104:105,109:110,111:113

[Birleşim : 34:37,40:60,70 — 35, 35 e ek, 35 e 2, 3, 4'üncü ek Sıra Sayılı basmayazılar Temsilciler Meclisi 34, 47, 47, 58'inci Birleşim Tutanak dergisine bağlıdır]

[Birleşim Kurucu Meclis : 14,15 — 35 e 5 nci ek Sıra Sayılı basmayazı Kurucu Meclis 14'üncü Birleşim Tutanak dergisine bağlıdır.]

Bu kanunu görüşen komisyonlar :

Anayasa Komisyonu ve Millî Birlik Komitesi ile Temsilciler Meclisinden seçilen 7 şer üyeden kurulan Karma Komisyon.

27 Mayıs 1961 B:15

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Tasarısının Halkoyuna sunulmak üzere Resmi Gazetede ilanı

31 Mayıs 1961 Sayı: 10816

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Halkoyu ile kabul tarihi

9 Temmuz 1961

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Halkoyu sonucunun yayımlandığı tarih ve Resmi Gazete

20 Temmuz 1961 Sayı:10859

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Halkoyu sonucuna ilişkin 19 Temmuz 1961 tarih ve 106 sayılı Yüksek Seçim Kurulu Kararına göre kesin halkoyu sonucu:

Aynı tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

Seçmen olarak oy kullanması gerekli kişi toplamı

12.735,009

Halkoyuna katılanların toplamı

10.322,169

Muteber bulunanların toplamı

10.282,561

Muteber bulunmayanları toplamı

39,608

Evet oyu verenlerin toplamı

6.348,191

Hayır oyu verenlerin toplamı

3.934,370


Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa Portalı
© 2014 TBMM